Skuter, moped va elektrosamokat: Oʻzbekistonda guvohnoma kerakmi

Qisqacha: Oʻzbekistonda moped va skuter toʻlaqonli transport vositasi: A1 toifali (yoki A, B, C, D) guvohnoma va davlat raqami kerak. A1 ni avtomaktabsiz, nazariy va amaliy imtihon topshirib olish mumkin. Elektrosamokat, monogʻildirak va segvey uchun guvohnoma ham, raqam ham kerak emas, lekin ularni 14 yoshdan va oʻz qoidalari boʻyicha haydash mumkin. Quyidagilar 2026-yil oktabr holatiga.

Har kuzda ota-onalar bir xil savol bilan keladi: «Oʻgʻlimga skuter oldik, unga prava kerakmi?» Javob aynan nima sotib olinganiga bogʻliq. Qonun motorli ikki gʻildirakli transportni bir necha guruhga ajratadi, chegara dvigatel hajmi, quvvati va konstruktiv tezlik boʻyicha oʻtadi.

Chegara qayerda: jadval

Taʼriflar Yoʻl harakati qoidalaridan (VM 2022-yil 12-apreldagi 172-son qarori) va Haydovchilik guvohnomalari toʻgʻrisidagi nizomdan (VM 408-son qarori, 2026-yil 30-martdagi 125-son qaror tahririda) olingan.

Bu nima	Koʻrsatkichlar	Guvohnoma	Davlat raqami
Elektrosamokat, monogʻildirak, segvey, elektroskeyt	individual harakatlanish vositalari	kerak emas	kerak emas
Velosiped, shu jumladan motorli	motor 0,25 kVt gacha, tezlik 25 km/soat gacha	kerak emas	kerak emas
Kichik hajmdagi mototransport	25 km/soat gacha va ichki yonuv dvigateli (IYoD) 25 sm³ gacha yoki elektromotor 0,25 kVt gacha	A1	kerak emas
Moped	IYoD 25–50 sm³, tezlik 25–50 km/soat	A1	kerak
Skuter (elektr)	elektromotor 0,25–4 kVt, tezlik 25 dan 50 km/soat gacha	A1	kerak
Mototsikl	IYoD 50 sm³ dan, tezlik 50 km/soatdan	A	kerak
Elektromototsikl	elektromotor 4 kVt dan, tezlik 50 km/soatdan	A	kerak

Xuddi shunday koʻrsatkichli kvadrotsikl va tritsikllar moped va skuterlarga tenglashtiriladi.

Amaliy xulosa: keng tarqalgan 50 kubli skuterlar va yetkazib berish uchun elektroskuterlar — bu A1. 4 kVt dan kuchli yoki 50 sm³ dan katta dvigatelli va 50 km/soatdan tez yuradigan hamma narsa — mototsikl, yaʼni A toifasi. Tezlik va quvvatni reklamadan emas, texpasport yoki sotuvchi hujjatidan qarang.

Alohida bahsli holat — elektrovelosipedlar. YHQ boʻyicha 0,25 kVt gacha motorli va 25 km/soat gacha tezlikdagi velosiped velosiped boʻlib qoladi. Lekin A1 ga xuddi shu raqamlar bilan «kichik hajmdagi mototransport» ham kiradi. 2026-yil oktabrda kuryerlar 25 km/soat cheklovli elektrovelosipedlar uchun A1 talab qilinayotganidan shikoyat qildi, YHXB esa qaysi modellar bunga kirishini rasman aniqlashtirmadi. Elektrovelosipedingiz pedalsiz, faqat gaz dastasida yursa, inspektor uni mototransport deb hisoblashiga tayyor turing.

Qoidalar qanday oʻzgardi

• 2024-yil 8-iyul — VM 393-son qarori: foydalanishdagi moped va skuterlarni roʻyxatdan oʻtkazishning vaqtinchalik tartibi va ular uchun alohida raqam belgilari. Raqamlar 2024-yil dekabr oxiridan berila boshladi.
• 2025-yil 12-aprel — VM 224-son qarori majburiy guvohnomani 1-martdan 2025-yil 1-oktabrga koʻchirdi, imtiyozli roʻyxatdan oʻtkazishni 2025-yil 30-sentabrgacha uzaytirdi.
• 2025-yil 1-oktabr — moped va skuterni faqat roʻyxatdan oʻtgan holda va guvohnoma bilan haydash mumkin. Oʻshanda A toifasi talab qilingan.
• 2025-yil 25-oktabr — VM 676-son qarori 2026-yil 1-yanvardan A1 kichik toifasini joriy qildi va unga majburiy kurssiz topshirishga ruxsat berdi.
• 2026-yil 30-mart — VM 125-son qarori A1 ni Haydovchilik guvohnomalari toʻgʻrisidagi nizomga kiritdi (2026-yil 1-apreldan amalda): imtihon, avtodromdagi mashqlar, boshqa toifa egalarining huquqlari.

A1 toifali guvohnomani qanday olish mumkin

A, B, C yoki D toifali guvohnomangiz boʻlsa, hech narsa qilish shart emas: ular A1 transportini toʻgʻridan-toʻgʻri boshqarish huquqini beradi. B toifali haydovchi bugunoq skuterga minishi mumkin, faqat skuter roʻyxatdan oʻtgan, dubulgʻa esa taqilgan boʻlishi kerak.

Guvohnoma boʻlmasa:

1. 083/u tibbiy maʼlumotnoma, har qanday toifadagidek.
2. Tayyorgarlik. Majburiy kurs yoʻq. YHQ ni mustaqil oʻrganish yoki onlayn, oflayn kurslarga borish mumkin. Avtomaktabni tugatganlik haqidagi maʼlumotnoma talab qilinmaydi.
3. Nazariy imtihon. 20 ta elektron savol, A1 uchun savollar alohida. Kamida 16 tasiga toʻgʻri javob bersangiz, topshirgan hisoblanasiz. Boshqa toifalar uchun chegara 20 dan 18.
4. Amaliy imtihon avtomatlashtirilgan avtodromda, ikki gʻildirakli moped yoki skuterda. Mashqlar A toifasi bilan bir xil: start, «ilon izi», tor yoʻlak, tezlashish-sekinlashish, gabaritli yarim aylana, gabaritli koridor, past tezlikda harakatlanish, «gabaritli sakkiz», finish.
5. Guvohnomani olish, unda A1 toifasi koʻrsatiladi.

Instruktor sifatida maslahatim: «avtomaktabsiz mumkin» degani «amaliyotsiz mumkin» degani emas. Avtodromda koʻpincha «sakkiz» va past tezlikda harakatlanishda yiqiladi: yillar davomida mahallada uchib yurgan odam skuterni soatiga 5 km da ushlab tura olmaydi va oyogʻini yerga qoʻyadi. Instruktor bilan maydonchada ikki-uch mashgʻulot odatda masalani hal qiladi. Mototsikl haqida oʻylayotgan boʻlsangiz, darhol A toifasi kurslariga qarang: poytaxtda bu toifaga oʻqitadigan maktablar Toshkentda A toifasi boʻlimida, oʻqishning oʻzi haqida esa mototsikl haydashni oʻrganish maqolasida. A1 boshqa toifalardan nimasi bilan farq qilishi haydovchilik toifalari maqolasida yozilgan.

Roʻyxatdan oʻtkazish va davlat raqami

Moped va skuter yashash joyidagi YHXB roʻyxatga olish-imtihon boʻlimida roʻyxatdan oʻtkaziladi. Kerak boʻladi:

• egasining pasporti yoki ID-kartasi (vakil uchun — ishonchnoma);
• ariza;
• sotuvchining texnik maʼlumotli hujjati: marka, model, rama va dvigatel raqamlari, massa;
• chek yoki oldi-sotdi shartnomasi;
• yigʻimlar toʻlangani haqida kvitansiya (elektron toʻlangan boʻlsa, kerak emas).

Rama va motor raqamlari hujjatlar bilan solishtiriladi va oʻgʻirlanganlar bazasi boʻyicha tekshiriladi. Roʻyxatdan oʻtganlik guvohnomasi va bitta orqa raqam belgisi beriladi: IYoDli skuterlarda maydon oq, elektrlilarda yashil. 2025-yilda raqam uchun yigʻim 1,5 BHM edi; amaldagi summani yozilishda aniqlang, u BHMga bogʻlangan.

Kichik hajmdagi mototransportga (25 km/soat gacha, 25 sm³ yoki 0,25 kVt gacha) raqam berilmaydi, lekin YHXB tushuntirishiga koʻra, A1 guvohnomasi baribir kerak.

Dubulgʻa, yosh va qayerda haydash

• Dubulgʻa. Moped, skuter, mototsikl haydovchisi va yoʻlovchisi taqilgan motodubulgʻada boʻlishi shart. Qurilish kaskasi yoki velosiped dubulgʻasi toʻgʻri kelmaydi.
• Yosh. Moped va skuter — 16 yoshdan. Velosiped va elektrosamokat yoʻllarda — 14 yoshdan.
• Qayerdan yurish. Moped faqat eng chetki oʻng boʻlakda, bir qatorda harakatlanadi. Piyodalarga xalaqit bermasa, yoʻl yoqasidan yurish mumkin. Trotuar, piyodalar va velosiped yoʻlkalarida — mumkin emas. 3.5.1 belgisi moped va skuterlar harakatini, 3.34 belgisi esa individual harakatlanish vositalarini taqiqlaydi.
• Chiroq va nur qaytargichlar majburiy, qorongʻida ularsiz — jarima.

Elektrosamokat, monogʻildirak va ijara

Elektrosamokat, elektroskeyt, segvey, unitsikl va monogʻildiraklarni qonun individual harakatlanish vositalari deb ataydi. 676-son qaror ularni A1 toifasidan aniq chiqarib tashlagan, shuning uchun ularga guvohnoma ham, raqam ham kerak emas. Buning evaziga qoidalar qatʼiy:

• trotuar, piyodalar va velosiped yoʻlkalarida — soatiga 10 km dan oshmasdan, piyoda doim ustuvor;
• trotuar va velosiped yoʻlkasi boʻlmasa — qatnov qismining oʻng chetidan, soatiga 20 km dan oshmasdan;
• yonida velosiped yoʻlkasi yoki trotuar boʻlsa, qatnov qismiga chiqish taqiqlanadi;
• piyodalar oʻtish joyidan — faqat piyoda, samokatni yonda yetaklab;
• yoʻlovchi olish, qoʻlda telefon bilan, bir qoʻlda va mast holda haydash mumkin emas;
• 14 yoshdan kichiklar — faqat hovli, park, bolalar maydonchasi va yopiq hududlarda.

Toshkentdagi ijara samokatlari ham shu qoidalar boʻyicha ishlaydi. Foydalanuvchi yoshi, depozit va tezlik zonalarini ilovada servisning oʻzi belgilaydi, qoidabuzarlik uchun esa haydab ketayotgan odam javob beradi.

Aslida 1–2 kVt li oʻtiradigan elektroskuter boʻlgan va soatiga 45 km gacha tezlashadigan «samokatlardan» ehtiyot boʻling. Oʻrindigʻi va skuter koʻrsatkichlari boʻlsa, inspektor uni skuter deb baholaydi, demak raqam va A1 talab qiladi.

Jarimalar

Jarimalar BHMda koʻrsatilgan. 2026-yil 1-sentabrdan 1 BHM = 440 000 soʻm; BHM qayta koʻrib chiqilsa, soʻmdagi summalar oʻzgaradi.

Qoidabuzarlik	MJtK normasi	Jazo	Soʻmda
Boshqarish huquqisiz haydash, skuterni huquqi yoʻq odamga berish	135-m. 2-q.	5 BHM	2 200 000
Huquq bor, lekin hujjatlar yonda emas	135-m. 1-q.	1 BHM	440 000
Taqilgan motodubulgʻasiz (moped, mototsikl)	125-m. 1-q.	ogohlantirish yoki 0,5 BHM	220 000 gacha
Trotuar, piyodalar yoki velosiped yoʻlkasidan yurish	128-m.	1 BHM	440 000
Skuter, moped, samokatda signal va belgilarga boʻysunmaslik	138-m. 1-q.	ogohlantirish yoki 1/3 BHM	146 667 gacha
Nur qaytargich va chiroqlar yoʻq; skuter yoki samokatda yoʻlovchi	138-m. 5-q.	0,5 BHM	220 000
Skuter, moped, velosiped, samokatda mast holda YHQ ni buzish	138-m. 6-q.	3 BHM	1 320 000

Guvohnomasiz haydalganda transport ushlab qolinadi va jarima maydonchasiga olib ketiladi, uni faqat hujjatlari bor odam olib ketishi mumkin. Evakuator va maydoncha alohida toʻlanadi. «Guvohnomasiz haydash» qanday hisoblanishi haqida batafsil — guvohnomasiz haydash jarimalari maqolasida.

YHXB maʼlumotiga koʻra, 2026-yilning toʻqqiz oyida moped va skuter haydovchilari 563 ta YTHga tushgan, 89 kishi halok boʻlgan. 2026-yil kuzida kuryerlarga reydlar shundan.

Oʻsmirlar ota-onalariga maslahat

1. 16 yoshgacha yoʻlda moped yoʻq. Hatto «doʻkongacha» ham. Skuterni guvohnomasiz bolaga bersangiz, 135-moddaning 2-qismi boʻyicha 5 BHM jarimani boshqaruvni topshirgan shaxs sifatida siz toʻlaysiz.
2. 16 da — A1 guvohnomasi. Bu tez, avtodromdagi imtihon esa aynan oʻsmirlarda yetishmaydigan narsani tekshiradi: tormozlash va past tezlikdagi nazorat. Boshqa toifalar uchun yosh qoidalari 17 yoshda haydovchilik maqolasida.
3. Dubulgʻani skuter bilan birga oling. Yopiq, oʻlchami toʻgʻri, qulfli. Bu toʻplamning eng arzon qismi va boshni saqlaydigan yagona qismi.
4. Sotib olishdan oldin quvvatni tekshiring. 5 kVt li «oʻsmirlar uchun elektroskuter» — bu elektromototsikl, unga A toifasi va boshqa oʻqish talablari kerak.
5. 14 yoshgacha elektrosamokat — faqat hovli va parkda. Piyodalar oʻtish joyidan uni yonda yetaklab oʻtishni ham tushuntiring.

Avtomaktab tanlash

A1 ni shunchaki topshirish emas, ishonch bilan haydashni oʻrganmoqchi boʻlsangiz yoki darhol A yoki B toifasiga bormoqchi boʻlsangiz, Toshkent avtomaktablariga qarang yoki avtomaktab tanlash uchun ariza qoldiring. Tuman va toifani koʻrsating, biz ikki gʻildirakli transport uchun maydonchasi va instruktori bor maktablarni taklif qilamiz.

Material maʼlumot uchun. Normalar YHQ, 408-son Nizom va MJtKning 2026-yil oktabr holatidagi tahririga koʻra keltirilgan.