Haydovchilik toifalari A1, A, B, C, D va E: nimani haydash mumkin

Qisqacha: Oʻzbekistonda toʻqqizta asosiy toifa bor: A1 (moped va skuterlar), A (mototsikllar), B (3,5 tonnagacha yengil mashinalar), C (yuk mashinalari), D (avtobuslar) hamda ogʻir tirkamali tarkiblar uchun BE, CE, DE. B va C 18 yoshdan, D esa 21 yoshdan va faqat B yoki C da stajdan keyin beriladi. Koʻpchilikka B toifa kerak.

«Qaysi toifaga oʻqiy?» degan savol muntazam beriladi. Oʻntadan toʻqqiz holatda javob — B. Lekin baʼzan odam «Gazel»da ishlamoqchi, qayiqli tirkama tortmoqchi yoki avtobusga oʻtmoqchi boʻladi, va bu yerda qaysi toifa kerakligini va unga qanday yoʻl olib borishini darhol tushunib olish muhim. Quyidagilar «Yoʻl harakati toʻgʻrisida»gi qonun (OʻRQ-900, 44-modda — yosh) va Vazirlar Mahkamasining 408-son qarori (oʻqish dasturlari va imtihonlar) boʻyicha, 2026-yil oktabr holatiga.

Toifalar jadvali

Toifa	Nimaga ruxsat beradi	Eng kam yosh	Qanday olinadi
A1	Moped va yengil skuterlar	16 yosh*	Majburiy avtomaktab dasturisiz, nazariya + amaliy imtihon
A	Mototsikl, motoroller va elektromototsikllar	16 yosh	Avtomaktab (2026-yildan nazariya mustaqil) + imtihonlar
B	3 500 kg gacha, 8 tadan koʻp boʻlmagan yoʻlovchi oʻrindigʻi bor mashinalar (taksidan tashqari)	18 yosh	Avtomaktab (amaliyot majburiy) + imtihonlar
C	3 500 kg dan ogʻir yuk mashinalari	18 yosh	Avtomaktab yoki B/D dan qayta tayyorlov + imtihonlar
D	Avtobuslar — 8 tadan ortiq yoʻlovchi oʻrindigʻi	21 yosh	Qayta tayyorlov, B yoki C da 3 yil staj, imtihonlar
BE, CE, DE	Oʻsha mashinalar, ruxsat etilgan massasi 750 kg dan ortiq tirkama bilan	—	Asosiy toifada kamida 12 oy staj, qayta tayyorlov, amaliy imtihon

* Qonunda A1 uchun alohida yoshni topmadik; 16 yoshni Kun.uz A toifaga oʻxshatib keltiradi. Yozilishdan oldin aniqlang.

Taksi haqida alohida: qonunning 44-moddasiga koʻra, B toifali pravangiz 18 yoshdan boʻlsa ham, taksini 21 yoshdan boshqarish mumkin.

Tramvay va trolleybus alohida masala: oʻsha qarorga koʻra ularga 21 yoshdan oʻqitiladi, lekin bu xususiy haydovchilarga deyarli tegishli emas.

A1 toifa: moped va skuterlar

A1 2026-yil 1-yanvardan joriy etildi. Undan oldin, 2025-yil 1-oktabrdan moped va skuterlarni roʻyxatdan oʻtkazish va ularni faqat A yoki A1 guvohnoma bilan haydash talab qilingan edi.

Bilish kerak boʻlganlar:

• A1 ga moped va yengil skuterlar, jumladan elektr skuterlar kiradi, kuchli modellar uchun esa A toifa kerak — Kun.uz maʼlumotiga koʻra, chegara dvigatel hajmi 125 sm³ va quvvati 11 kVt;
• A1 uchun majburiy avtomaktab dasturi talab qilinmaydi — mustaqil tayyorlanib, darhol imtihon topshirish mumkin;
• A1 nazariy imtihonida 20 savoldan 16 tasiga toʻgʻri javob berish kifoya (boshqa toifalarda — 18 ta);
• A, B, C yoki D toifali guvohnomangiz boʻlsa, A1 ni alohida olish shart emas.

Skuterda ishlaydigan kuryerlar uchun bu qonuniy ishlashning eng tez yoʻli.

A toifa: mototsikllar

A toifa boʻyicha oʻqish B ga qaraganda qisqa. VM 408-son qarori boʻyicha minimal dastur — 9 hafta va kamida 20 soat amaliy haydash. 2026-yil 1-fevraldan nazariyani B toifadagidek mustaqil oʻqish mumkin, amaliyot — avtomaktabda. Amaliy imtihonda mexanik quti talabi A va A1 toifalariga tatbiq etilmaydi.

B toifa: koʻpchilik uchun asosiy

Bu yengil avtomobil, shuningdek ruxsat etilgan maksimal massasi 3 500 kg gacha va 8 tadan koʻp boʻlmagan yoʻlovchi oʻrindigʻi bor kichik furgon yoki pikap uchun prava. Toshkentda amalda B ga Damas, Labo, aksariyat yengil mashinalar va krossoverlar, shuningdek ruxsat etilgan massasi 3,5 tonnagacha boʻlgan «Gazel» kabi furgonlar kiradi. 12 oʻrinli mikroavtobus esa, koʻrinishdan miniven boʻlsa ham, D toifa.

B dasturi raqamlarda:

• kurs — meʼyor boʻyicha kamida 18 hafta, Toshkentda amalda 2,5–4 oy;
• kamida 69 soat amaliy haydash;
• amaliy imtihon — mexanik qutili mashinada.

B toifa bilan 750 kg gacha yengil tirkama tortish mumkin. Undan ogʻiri — BE toifa.

B toifa uchun avtomaktabni Toshkentda B toifa boʻlimidan tanlashingiz mumkin.

C toifa: yuk mashinalari

C ruxsat etilgan massasi 3,5 tonnadan ortiq yuk mashinalari uchun kerak: Isuzu, MAN, KamAZ va boshqalar. Uni ikki yoʻl bilan olish mumkin:

1. Noldan. C kursi — kamida 22 hafta va 69 soat haydash, yoki B+C birlashgan kursi — kamida 24 hafta va 72 soat haydash. Haydovchi boʻlib ishlashga aniq qaror qilgan boʻlsangiz, birlashgan variant qulay.
2. B yoki D dan qayta tayyorlov. Dastur qisqaroq — 7 hafta va 20 soat haydash, nazariya va amaliyot topshiriladi.

C toifaga oʻqitadigan maktablar Toshkentda C toifa boʻlimida.

D toifa: avtobuslar

D ga koʻchadan oʻqitilmaydi. VM 408-son qarori boʻyicha shartlar:

• kamida 21 yosh;
• B yoki C toifada kamida uch yillik haydash staji;
• avtomaktabda qayta tayyorlov — kamida 10 hafta va 60 soat haydash;
• nazariy va amaliy imtihonlar, amaliyot oʻquv avtobusida topshiriladi.

Shahar, shaharlararo va xalqaro yoʻnalishlarda ishlash uchun talab yanada qatʼiy: tegishli toifada besh yillik staj.

BE, CE, DE: tirkamali tarkiblar

Bu toifalar asosiy toifa ustidan ochiladi. Kerak boʻladi:

• mos ravishda B, C yoki D guvohnoma;
• asosiy toifada kamida 12 oylik haydash staji;
• avtomaktabda qayta tayyorlov (BE va CE uchun kamida 7 hafta va 20 soat haydash, DE uchun 6 hafta va 26 soat);
• faqat amaliy imtihon, nazariya qayta topshirilmaydi.

BE ning odatiy holati — qayiqli tirkama, ogʻir qurilish tirkamasi yoki gʻildirakli uy.

Pravangiz bor boʻlsa, toifa qanday qoʻshiladi

B bor boʻlib, C kerak boʻlsa, toʻliq kurs shart emas — qayta tayyorlov va yangi toifa boʻyicha imtihonlar yetarli. Tartib birinchi marta olishdagidek: kerakli toifa uchun 083/h maʼlumotnoma, avtomaktab, imtihonga ariza, imtihonlar, guvohnomani almashtirish. Yangi guvohnoma barcha toifalar roʻyxati bilan beriladi.

Tibbiy komissiya har bir toifaga yaroqlilikni alohida koʻradi: B ga yaroqli boʻlib, D ga oʻtmaslik mumkin. Shuning uchun avtobus haydashni rejalashtirsangiz, buni shifokorlarga oldindan ayting. Maʼlumotnoma haqida batafsil — 083 tibbiy maʼlumotnoma maqolasida, butun yoʻl esa haydovchilik guvohnomasini olish maqolasida.

Qaysi toifani tanlash kerak

• Oʻz mashinangizda yurish, oilani olib yurish — B.
• Damas yoki «Gazel»da tovar tashish — ruxsat etilgan massasi 3,5 tonnagacha boʻlsa, B.
• Skuterda yetkazib berish — A1 (B boʻlsa, hech narsa kerak emas).
• Yuk mashinasida ishlash — darhol B+C yoki B dan keyin C.
• Avtobus — avval B yoki C, uch yildan keyin D.

Avtomaktab tanlash

Kerakli toifani bilsangiz, avtomaktab tanlash uchun ariza qoldiring: tumaningizda aynan shu toifaga oʻqitadigan maktablarni koʻrsatamiz va guruhlar qachon yigʻilishini aytamiz. Toʻliq roʻyxat — avtomaktablar katalogida.