Mototsiklga prava (A va A1 toifa): qanday va qayerda oʻqish kerak

Qisqacha: mototsikl uchun A toifa, moped va skuter uchun A1 kerak. Ikkalasi ham 16 yoshdan. A toifada 2026-yildan nazariyani oʻzingiz oʻrgansangiz boʻladi, lekin amaliyotni (kamida 20 soat) avtomaktabda oʻtash shart. A1 ga toʻgʻridan-toʻgʻri imtihonga borish mumkin. Toshkentda A kursi taxminan 1,8–3,2 mln soʻm turadi.

Har bahorda avtomaktablarga bir xil savol bilan kelishadi: «Mototsikl oldim, endi nima qilay?» Bu savol birinchi yurishdan oldin berilsa yaxshi. Quyida — qonun nimani talab qiladi, kurs va imtihon qanday tuzilgan va Toshkentda xotirjam yurish uchun dasturdan tashqari nimani oʻrganish kerak. Maʼlumotlar 2026-yil oktabr holatiga: «Yoʻl harakati toʻgʻrisida»gi qonun (OʻRQ-900), YHQ (VM 172-son qarori) va VM 408-son qarori (2026-yil 30-martdagi 125-son qaror tahririda).

A yoki A1: sizga qaysi biri kerak

Toifalar orasidagi chegara «koʻzga katta yoki kichik koʻrinishi» bilan emas, YHQdagi texnik koʻrsatkichlar bilan belgilanadi.

	A1	A
Nimani boshqarish mumkin	Moped va skuterlar, shuningdek 25 km/soatgacha kichik mototexnika	Mototsikl va elektromototsikllar (hamda A1 ga kiradigan hamma narsa)
Benzin dvigatel	Moped: 25–50 sm³	Mototsikl: 50 sm³ dan
Elektr motor	Skuter: 0,25–4 kVt	Elektromototsikl: 4 kVt dan
Konstruktiv tezlik	50 km/soatgacha	50 km/soatdan
Eng kichik yosh	16 yosh	16 yosh
Avtomaktab	Majburiy emas	Amaliyot majburiy
Nazariy imtihon	20 tadan 16 ta toʻgʻri	20 tadan 18 ta toʻgʻri

Amaliy qoida: agar texnikangiz hujjat boʻyicha 50 km/soatdan tez yursa yoki dvigateli 50 «kub»dan katta boʻlsa, bu mototsikl va A toifa kerak. Bu Toshkentda ommabop boʻlgan katta gʻildirakli 125 va 150 kubli skuterlarga ham tegishli: tashqi koʻrinishi skuter boʻlsa ham, dvigatel hajmi boʻyicha ular mototsikl. Sotib olishdan oldin hajm va quvvatni eʼlondan emas, texpasportdan tekshiring.

Guvohnomada A1 alohida qator boʻlib koʻrinmaydi: A toifa grafasiga «A1» belgisi qoʻyiladi. Yengil texnika haqida batafsil — skuter va mopedga guvohnoma maqolasida.

B toifali prava bilan mumkinmi

Agar sizda B, C yoki D toifali prava boʻlsa, moped va skuterda qoʻshimcha toifasiz yurish mumkin. Mototsiklga B toifa tatbiq etilmaydi va bu keng tarqalgan xato: odam 150 kubli skuter sotib olib, uni «moped» deb hisoblaydi va B toifa bilan yuradi. Tekshiruvda bu tegishli toifaga huquqsiz boshqarish boʻladi.

Avtomaktabda oʻqish majburiymi

Bu yerda A va A1 qoidalari har xil.

A1 toifa. 408-son qarorning 24¹-bandiga koʻra majburiy dasturni oʻtash shart emas. Onlayn yoki oflayn kurslarda oʻqish ham, mustaqil tayyorlanib toʻgʻridan-toʻgʻri nazariy va amaliy imtihonga yozilish ham mumkin. Maktab tasdiqnomasi talab qilinmaydi.

A toifa. 2026-yil 1-fevraldan A va B toifalar uchun dasturning nazariy qismini mustaqil oʻzlashtirishga ruxsat berilgan. Amaliyotga esa yoʻq: u avtomaktabda toʻliq oʻtiladi, soʻng maktab koʻnikmalarni baholab, YHXB va imtihon markaziga elektron tasdiqnoma yuboradi. Bu tasdiqnomasiz imtihonga yozishmaydi.

Oʻqish qancha davom etadi:

• A dasturi boʻyicha meʼyor — kamida 9 hafta va kamida 20 soat amaliy haydash;
• nazariyani oʻzingiz oʻqisangiz, majburiy qism faqat amaliyot boʻladi: koʻp maktablar amalda 1–2 oyga sigʻdiradi, lekin jadvalni shartnomada aniqlang;
• 20 soat — bu minimum. Hech qachon mototsiklga oʻtirmagan odamga, ayniqsa sekin mashqlar uchun, odatda koʻproq kerak.

A toifaga oʻqitadigan maktablar Toshkentda A toifa boʻlimida jamlangan. Hamma avtomaktabda mototsikl yoʻq, shuning uchun buni toʻlovdan oldin tekshiring.

Qancha turadi

Toshkentda A toifa boʻyicha aniq ochiq narxlar kam. Moʻljallar:

Xarajat	Moʻljal	Izoh
Avtomaktabda A kursi	1,8–3,2 mln soʻm	Kun.uz (2025-yil noyabr) va osonprava.uz (2026-yil mart) sharhlari
083/u tibbiy maʼlumotnoma	100–400 ming soʻm	klinikaga bogʻliq
Imtihonlar va guvohnoma	markaz tariflari va davlat boji boʻyicha	batafsil — prava olish narxi maqolasida

2026-yil oktabrdagi eʼlonlarda moto-instruktorlar va maktablar odatda «hamyonbop narxlar» deb yozadi va summani telefonda aytadi. Darhol soʻrang: mototsikl kimniki, benzin narxga kiradimi, dubulgʻa va himoya beriladimi, narxda necha soat amaliyot bor va qoʻshimcha soat qancha turadi.

Tibbiy maʼlumotnoma va hujjatlar

Maktabga yozilishdan oldin tibbiy koʻrikdan oʻting va 083/u maʼlumotnomasini oling. Unda A toifaga yaroqlilik belgilanganiga eʼtibor bering: maʼlumotnoma B uchun qilingan boʻlsa, buni alohida tekshiring. Qanday olinadi va qancha turadi — 083 tibbiy maʼlumotnomasi maqolasida.

Imtihonga ariza uchun kerak boʻladi:

• pasport yoki ID-karta;
• 083/u maʼlumotnomasi;
• avtomaktabning elektron tasdiqnomasi (A uchun; A1 uchun shart emas);
• qoʻshimcha toifa ochayotgan boʻlsangiz, haydovchilik guvohnomasi nusxasi;
• imtihonlar uchun toʻlov.

Imtihon qanday oʻtadi

Nazariya. 20 ta savol, 25 daqiqa, oʻzbek yoki rus tilida. A uchun kamida 18 ta, A1 uchun 16 ta savolga toʻgʻri javob berish kerak. Topshirilgan nazariya ikki oy amal qiladi: shu muddatda amaliyotni topshirish kerak.

Avtodromda amaliyot. Ikki gʻildirakli mototsikl yoki elektromototsiklda topshiriladi (A1 uchun — moped yoki skuterda). Mashinalar uchun majburiy boʻlgan mexanik quti talabi moto-toifalarga tatbiq etilmaydi. Yoningizda imtihonchi emas, avtomatik tizim baholaydi.

408-son qaror boʻyicha mashqlar:

1. Start — joydan qoʻzgʻalish.
2. Ilon izi — ustunchalar orasidan tegmasdan oʻtish.
3. Tor yoʻlak — tor polosa boʻylab toʻgʻri yurish, muvozanat tekshiriladi.
4. Tezlashish-sekinlashish — tezlanib, belgilangan zonada toʻxtash.
5. Gabaritli yarim aylana — chiziqdan chiqmasdan yoy boʻylab burilish.
6. Gabaritli koridor — cheklangan koridordan oʻtish.
7. Past tezlikda harakatlanish — qismni eng past tezlikda bosib oʻtish.
8. Gabaritli sakkiz — cheklangan maydonda sakkiz chizish.
9. Finish.

Eng koʻp ball sekin mashqlarda yoʻqotiladi: sakkiz, tor yoʻlak va past tezlikda harakatlanish. Piyoda tezligida mototsikl gaz bilan emas, ilashish va orqa tormoz bilan ushlab turiladi, buni oʻqib emas, qoʻl bilan mashq qilib oʻrganish kerak. Markazingizda imtihon qaysi texnikada oʻtishini maktabdan aniqlang va oʻxshashida mashq qiling. Imtihon chiziqlari bor maydonchalarni Toshkent avtodromlari boʻlimidan, imtihonning umumiy tartibini esa avtodromdagi amaliy imtihon maqolasidan topasiz.

Topshira olmasangiz: nazariyani keyingi ish kuni, amaliyotni esa kamida yetti kundan keyin qayta topshirish mumkin.

Agar sizda B toifali prava boʻlsa

408-son qarorda «B dan A ga» qisqartirilgan alohida dastur yoʻq. Yoʻl yangi boshlovchi bilan bir xil, faqat ruhan osonroq:

1. A toifaga yaroqlilik koʻrsatilgan tibbiy maʼlumotnoma.
2. Avtomaktabda A dasturi boʻyicha amaliyot, nazariya — mustaqil.
3. Mototsikl biletlari boʻyicha nazariy imtihon, soʻng avtodromda amaliyot.
4. Guvohnomani almashtirish: yangisida barcha toifalaringiz boʻladi.

Rul ortidagi tajriba YHQ va yoʻlni oʻqishda yordam beradi, lekin mototsikl — boshqa koʻnikma. Mashinada katta stajga ega haydovchilar birinchi mashgʻulotlarda koʻpincha oʻzini ortiqcha baholaydi.

Ekipirovka

YHQ boʻyicha mototsikl, moped va skuter haydovchisi va yoʻlovchisi qadab qoʻyilgan motodubulgʻada yurishi shart, kunduzi esa mototexnikada yaqin chiroq yonib turishi kerak. 12 yoshgacha bolalarni orqa oʻrindiqda olib yurish mumkin emas.

Oʻquvchini shaharga chiqarishdan oldin talab qiladigan minimum:

• oʻlchamga mos, tasmasi qadalgan dubulgʻa (integral ochiq turdagisidan ishonchliroq);
• qoʻlqop — yiqilganda birinchi boʻlib kaftlar jabrlanadi;
• yelka va tirsak himoyasi bor kurtka, issiqda ham toʻrsimon modellar bor;
• toʻpiqni yopadigan yopiq poyabzal — shippak emas;
• kechki yurishlar uchun kiyimda yorugʻlik qaytaruvchi element.

Toshkent oqimida xavfsizlik

• Sizni koʻrishmaydi. Mototsiklchilar bilan avariyalarning asosiy sababi — «koʻrmay qolgan» mashina haydovchisi. Ayniqsa chapga burilishlarda va Chilonzor yoki Yunusobodda hovlilardan chiqishda.
• Qatorlar orasiga kirmang. Amir Temur yoki Bobur koʻchasidagi tirbandlikda mashinalar burilish chirogʻisiz keskin qayta tiziladi, taksi eshiklari istalgan payt ochiladi.
• Koʻrinmas zonalar. Damas, «Gazel» va avtobus yonida turmang: haydovchi sizni koʻzgularda koʻrmaydi.
• Yoʻl qoplamasi. Lyuklar, choklar, yoʻl chetidagi qum va sugʻorishdan keyingi chiziqlar sirpanchiq. Toʻsiqdan oldin tormoz bering, uning ustida emas.
• Dastlabki oylar — kunduzi va quruq havoda. Qarama-qarshi chiroqlar va hoʻl asfaltni keyinga qoldiring.

Keng tarqalgan xatolar

• 150 kubli skuter olib, B yoki A1 yetadi deb oʻylash.
• Oʻz mototsiklingizda mashq qilib, imtihonda birinchi marta boshqasiga oʻtirish.
• Nazariyani erta topshirib, ikki oy ichida amaliyotga ulgurmaslik.
• Dubulgʻa tasmasini qadamay yurish: yiqilganda u uchib ketadi.
• 20 soatni minimal oʻtab, darhol tigʻiz soatda shaharga chiqish.

Xulosa

Avval nimani haydashingizni hal qiling: 50 km/soatgacha moped yoki skuter — majburiy maktabsiz A1, mototsikl — avtomaktabda amaliyot bilan A. Mototsikli va qulay jadvalli maktab kerak boʻlsa, Toshkent avtomaktablari katalogiga qarang yoki avtomaktab tanlash uchun ariza qoldiring — tumaningizda A toifaga haqiqatan guruh yigʻayotgan maktablarni aytib beramiz.