avtomaktablar / Xatolar
Y1
Qisqacha: birinchi yilda yangi haydovchini YHQni bilmaslik emas, bir nechta odat pand beradi: qisqa masofa, oynalarga kam qarash, qator almashtirishda shoshilish va uchinchi oydan keyingi ortiqcha ishonch. Quyida instruktorlar bitiruvchilarda eng koʻp koʻradigan xatolar va ular bilan nima qilish kerakligi.
Nega birinchi yil eng xavfli
Avtomaktabda siz ikkinchi tormozi bor instruktor bilan haydaysiz. Imtihondan keyin u yoʻq. Dastlabki haftalarda yangi haydovchilar odatda ehtiyotkor: sekin yuradi, oʻng qatordan chiqmaydi, boʻsh joyga parkovka qiladi. Xavf keyinroq, taxminan uchinchi-toʻrtinchi oyda keladi. Qoʻllar hammasini oʻzi qiladi, ishonch paydo boʻladi, lekin murakkab vaziyatlar tajribasi hali yoʻq. Sobiq oʻquvchilarning mayda YTHlari aynan shu davrga toʻgʻri keladi: parkovkada bamperni tegizib olish, Muqimiy koʻchasidagi tirbandlikda oldingi mashinaga urilish, qator almashtirishda mototsiklni koʻrmaslik.
Yaxshi tomoni shundaki, bu xatolarning deyarli hammasini oldindan bilish mumkin. Ularni bilsangiz, koʻpi umuman sodir boʻlmaydi.
Birinchi yilning 10 ta xatosi
1. «Haydovchilikni endi boshlagan» belgisini qoʻymaslik
YHQning 176-bandi staji ikki yildan kam haydovchini mashina orqasiga tomonlari 150 mm boʻlgan, qora undov belgili sariq kvadrat osishga majbur qiladi. Koʻpchilik undan uyaladi. Bekorga: belgi sizning foydangizga ishlaydi. Taksi va yoʻnalishli taksilar koʻproq masofa qoldiradi, inspektor esa oldida kim turganini tushunadi. Belgi arzon, birinchi mustaqil safardan oldin oʻrnating.
2. Oqimda qisqa masofa
«Hech kim suqilib kirmasin» degan toshkentcha odat yangi haydovchiga toʻgʻri kelmaydi. Sizning reaksiyangiz hali oʻn yillik stajli haydovchinikidan sekinroq. Ikki soniya qoidasi: oldingi mashina oʻtgan ustunni belgilang va «bir-u, ikki-yu» deb sanang. Ustunga undan oldin yetib kelsangiz, juda yaqinsiz. Yomgʻirda toʻrtgacha sanang. Issiq yozdan keyingi birinchi yomgʻir ayniqsa xavfli: chang va moy asfaltni sirpanchiq qiladi.
3. Oynalarga «bayramda» qarash
Imtihonda oynalar tekshiriladi, imtihondan keyin esa ular unutiladi. Mustahkamlash kerak boʻlgan odat: har 5–8 soniyada oynaga qarash, tormozlash, qator almashtirish va burilishdan oldin esa albatta. Qator almashtirishdan oldin yelka orqali ham qarang. Amir Temur yoki Kichik halqa yoʻli kabi keng koʻchalarda mototsikl va skuterdagi kuryer koʻrinmas zonada osongina yashirinadi.
4. «Bir nafasda» qator almashtirish
Yangi haydovchi burilish chirogʻini yoqadi va darhol qoʻshni qatorga oʻtadi. Toʻgʻri tartib: oyna, burilish chirogʻi, 2–3 soniya pauza, yelka orqali qarash, ravon manevr. Pauza orqadagi haydovchi sizni payqashi uchun kerak. Kerakli burilishga qator almashtira olmasangiz, oldinga oʻting va qayrilib keling. Ikki qatordan keskin oʻtish yangi haydovchilar avariyasining tez-tez uchraydigan sababi.
5. «Hamma qatori» tezlik
Shoh koʻchada oqim 80 km/soat bilan yurishi mumkin, lekin Toshkentda cheklov 60 km/soat, ayrim uchastkalarda belgilar boʻyicha 70 km/soat. Barcha yirik magistrallarda kameralar bor. 2026-yil oktabr holatiga MJtKning 128³-moddasi boʻyicha jarimalar:
| Tezlikni oshirish | Jarima |
|---|---|
| 20 km/soatgacha | 1 BHM |
| 20 dan 40 km/soatgacha | 5 BHM |
| 40 dan 60 km/soatgacha | 9 BHM |
| 60 km/soatdan ortiq | 15 BHM |
Hisoblashda qayd etilgan tezlikdan xatolik uchun 5 km/soat chegirib tashlanadi. 2026-yil 1-sentabrdan 1 BHM 440 000 soʻm, lekin bu miqdor muntazam qayta koʻrib chiqiladi, shuning uchun jarimani qoidabuzarlik sanasidagi BHM boʻyicha hisoblang.
6. Jarima ballarini yengil sanash
2025-yildan Oʻzbekistonda jarima ballari tizimi ishlaydi (MJtKning 34¹-moddasi). Ayrim qoidabuzarliklar, jumladan tezlikni oshirish va taqiqlovchi signalda oʻtish uchun jarima bilan birga ballar ham yoziladi, bitta qoidabuzarlik uchun ikki balldan koʻp emas. Ballar bir yil saqlanadi. Yil davomida yigʻindi 12 dan oshsa, sud kamida yarim yilga haydash huquqidan mahrum qiladi. Yangi haydovchi uchun bu real xavf: kameralar qayd etgan bir nechta «kichik» oshirish oʻylagandan tezroq yigʻiladi. Ballarni E-jarimaball modulida tekshirish mumkin.
7. Qoʻldagi telefon
60 km/soat tezlikda qoʻldagi navigatorga qisqa qarash — 15–20 metr «koʻr» yoʻl. Garniturasiz telefon uchun MJtKning 128¹-moddasi boʻyicha ogohlantirish yoki 3 BHM jarima belgilangan. Panelga ushlagich oʻrnating va marshrutni yoʻlga chiqishdan oldin tuzing.
8. «Taxminan» parkovka
Birinchi yildagi eng koʻp shikastlar parkovkada boʻladi: supermarket oldidagi ustunchalar, hovlidagi bordyurlar, qoʻshni mashina. Ikki odat muammolarning koʻpini hal qiladi. Birinchisi: notanish joyda tushib, toʻsiqqacha qancha qolganini koʻring, bu uyat emas. Ikkinchisi: imkon boʻlsa, orqa bilan kiring, chiqish oson va xavfsizroq boʻladi. Bosqichma-bosqich tahlil parallel parkovka va garajga kirish haqidagi maqolada.
9. Begona mashina va OSAGO polisi
Koʻp yangi haydovchilar ota-onasining mashinasini haydaydi. Polisni tekshiring: agar u cheklangan haydovchilar roʻyxatiga rasmiylashtirilgan boʻlsa va siz unda boʻlmasangiz, bu MJtKning 135¹-moddasi boʻyicha qoidabuzarlik, YTHda esa toʻlov bilan muammo chiqishi mumkin. Yechim oddiy: birinchi safardan oldin oʻzingizni polisga kiriting.
10. «Yordam beradigan» yoʻlovchilar
Salondagi doʻstlar, baland musiqa, orqa oʻrindiqdan maslahatlar — bularning hammasi yangi haydovchiga yetishmaydigan diqqatni oladi. Dastlabki oylarda bittadan ortiq xotirjam yoʻlovchi olmang. Kimdir shoshirsa yoki gijgijlasa, toʻxtab, oʻzingiz bilgancha haydashingizni aytishga haqlisiz.
YTH boʻlsa nima qilish kerak
- Toʻxtang, avariya signalini yoqing, avariya toʻxtash belgisini qoʻying.
- Jabrlanganlar boʻlsa, 103 (tez yordam) va 102 (politsiya) ga qoʻngʻiroq qiling, mashinani joyidan qimirlatmang.
- Mashinalar holatini, shikastlarni, raqamlarni va yoʻl vaziyatini suratga oling.
- Tushunmagan hujjatingizga imzo qoʻymang va qayd etmasdan «joyida» pul haqida kelishmang.
Birinchi, hatto mayda avariyadan keyin ham koʻpchilik rulga oʻtirishdan qoʻrqadi. Bu tabiiy. Uzoq tanaffus qilmang: bir-ikki kundan keyin tinch vaqtda tanish qisqa yoʻldan yurib chiqing. Qoʻrquv ketmasa, haydashdan qoʻrquvni yengish haqidagi maqola yordam beradi.
Birinchi yil uchun reja
| Davr | Nima qilish kerak | Nimadan qochish kerak |
|---|---|---|
| 1-oy | Tanish yoʻllar, dam olish kuni ertalab, bitta yoʻlovchi | Tirbandlik soatlari, tun, yomgʻir |
| 2–3-oy | Yangi tumanlar, koʻp qatorli koʻchalar, aylanma harakat | «Oqim qatori» tezlik |
| 4–6-oy | Kechki safarlar, kunduzi shahar tashqarisiga chiqish | Haddan tashqari ishonch, telefon |
| 7–12-oy | Tun, yomgʻir, uzoq yoʻllar | Jarima ballarini yigʻish |
Aylanma harakat yoki koʻp sathli yoʻl ayrilishlari kabi chetlab oʻtadigan murakkab joylaringiz boʻlsa, ularni toʻplab qoʻymang. Aynan shu uchastkalar uchun instruktor bilan 2–3 soat oling. Tuman va uzatmalar qutisi boʻyicha xususiy instruktorni Toshkent instruktorlari boʻlimida topish mumkin. Birinchi safarlar uchun joy va vaqtni tanlash haqida Toshkentda yangi haydovchilar uchun maqolasida batafsil yozilgan.
Amaliyotni uyalmasdan toʻldiring
Guvohnoma olib, deyarli rulga oʻtirmayotgan boʻlsangiz, bu koʻp uchraydigan holat. Tanaffus qanchalik uzun boʻlsa, boshlash shunchalik qiyin. Oʻz mashinangizda yoki oʻquv mashinasida instruktor bilan bir necha soat qoʻrquvning katta qismini olib tashlaydi va dastlabki oylarda paydo boʻlgan odatlarni toʻgʻrilaydi.
Avtomaktab yoki instruktor tanlash uchun ariza qoldiring: tumaningiz va nimani mashq qilmoqchi ekaningizni yozing. Biz Toshkent avtomaktablari katalogidan variantlar taklif qilamiz, tanlov esa sizda qoladi.
Koʻp soʻraladigan savollar
Oʻzbekistonda «Haydovchilikni endi boshlagan» belgisi majburiymi?
Ha. YHQning 176-bandiga koʻra, haydovchilik staji 2 yildan kam boʻlgan haydovchi mashinaning orqasiga tomonlari 150 mm boʻlgan, ichida qora undov belgisi bor sariq kvadrat oʻrnatishi shart.
Guvohnomadan mahrum boʻlish uchun nechta jarima bali kerak?
MJtKning 34¹-moddasiga koʻra ballar bir yil davomida hisoblanadi. Yigʻindi 12 balldan oshsa, sud kamida olti oyga haydash huquqidan mahrum qiladi. Bitta qoidabuzarlik uchun ikki balldan koʻp berilmaydi.
Yangi haydovchi ota-onasining mashinasini haydashi mumkinmi?
Mumkin, agar sizda shu toifa boʻyicha guvohnoma boʻlsa va OSAGO polisiga kiritilgan boʻlsangiz yoki polis haydovchilar soni cheklanmagan boʻlsa. Polis shartlaridan tashqari haydash MJtKning 135¹-moddasi boʻyicha qoidabuzarlik.
Yangi haydovchi qachon shahar tashqarisiga chiqishi mumkin?
Rasmiy taqiq yoʻq. Amalda shaharda 2–3 oy muntazam haydagandan keyin va faqat kunduzi chiqish maʼqul. Birinchi trassani yonida tajribali haydovchi bilan oʻtgan yaxshi.
Avtomaktab tanlashda yordam kerakmi?
Raqam qoldiring — operator mos variantlarni tanlab beradi.