Yangi haydovchilarda haydashdan qoʻrquv: ish beradigan usullar

Qisqacha: haydashdan qoʻrquv vazifalarni asta-sekin murakkablashtirish va noxush vaziyatlar uchun oldindan mashq qilingan harakatlar bilan kamayadi. Boʻsh maydonchadan boshlang, keyingi darajaga faqat hozirgisi xotirjam oʻtganda oʻting va mashina oʻchib qolsa, burilishni oʻtkazib yuborsangiz yoki orqadan signal chalishsa nima qilishni oldindan biling.

Qoʻrquv qayerdan keladi

Instruktorlar kuzatishicha, deyarli barcha oʻquvchilar uch narsadan biridan qoʻrqadi: kimgadir zarar yetkazishdan, boshqa haydovchilar oldida noʻnoq koʻrinishdan yoki oʻz vaqtida harakat qila olmaslikdan. Qoʻrquv yangi va xavfli ishga nisbatan normal javob. Hatto foydali ham: xavotirlanadigan yangi haydovchi odatda oʻziga ortiqcha ishonganidan koʻra ehtiyotkorroq.

Muammo qoʻllar qisilib qolganda, nigoh kapotga tiralganda va «yuraymi yoki kutaymi» qarori qotib qolishga aylanganda boshlanadi. Bu bilan ishlash mumkin, faqat «boʻshashing» degan umumiy maslahat bu yerda yordam bermaydi. Aniq usullar ish beradi.

1-usul. Qiyinlik zinapoyasi

Asosiy vosita. Oddiydan murakkabga borasiz va hozirgi pogʻona zerikarli boʻlib qolgandagina yuqoriga koʻtarilasiz. Toshkent uchun misol:

Pogʻona	Qayerda va qachon	Maqsad
1	Avtodrom yoki savdo markazining ertalabki boʻsh avtoturargohi	Qoʻzgʻalish, toʻxtash, boshqa mashinalarsiz rul burash
2	Turar joy massivining ichki yoʻllari (Yunusobod, Chilonzor), dam olish kuni ertalab	Burilishlar, piyodalar, toʻxtab turgan mashinalar
3	Ish kuni soat 10–11 atrofida tumandagi tinch koʻchalar	Svetoforlar, past tezlikda qator almashtirish
4	Burilib qaytish joylari bor keng koʻcha, masalan Bunyodkor, tigʻiz soatdan tashqari	Qayrilib olish, oqimda harakatlanish
5	Kunning oʻrtasida Kichik halqa yoʻli	Chiqishlar, yoʻl ayrilmalari, zichroq oqim
6	Markaz (Amir Temur, Shota Rustaveli) odatiy vaqtda	Koʻp qatorli yoʻl, tez-tez qator almashtirish
7	Tigʻiz soat	Zich oqim, sabr

Bir pogʻonada uch dars ham, oʻn dars ham oʻtkazish mumkin. Bu normal. Omadsiz kundan keyin pastroq pogʻonaga qaytish ham normal: bu orqaga ketish emas, sozlash.

2-usul. Tayyorlangan yoʻnalish

Nomaʼlumlik murakkablikdan koʻra koʻproq qoʻrqitadi. Safardan oldin yoʻnalishni Yandex Kartalar yoki 2GIS da koʻcha panoramasi orqali koʻrib chiqing:

• qayerda oldindan qator almashtirish kerak;
• qayerda chapga burilish taqiqlangan va qayrilib olish joyigacha borish kerak;
• kameralar va tezlik cheklovi belgilari qayerda.

Toshkentning koʻplab yirik koʻchalarida chapga burilish yoʻq, uning oʻrniga bir necha yuz metrdan keyin qayrilib olish joyi bor. Buni oldindan bilsangiz, oxirgi daqiqada uchta qatordan oʻtishga toʻgʻri kelmaydi.

3-usul. Izohli haydash

Koʻrgan va qilayotgan hamma narsangizni ovoz chiqarib ayting: «Oʻngda hovlidan mashina chiqyapti. Oldinda zebra, ustida hech kim yoʻq, lekin chetida bolali ayol turibdi, tezlikni pasaytiraman. Yashil miltillayapti, toʻxtayman». Bu ikki sababga koʻra yordam beradi. Miya qoʻrquvlarni aylantirish bilan emas, kuzatish bilan band boʻladi. Instruktor esa nimani koʻrayotganingiz va nimani koʻrmayotganingizni eshitadi.

Har darsda besh daqiqadan boshlang, keyin koʻpaytiring.

4-usul. Uzun nafas chiqarish

Qoʻrqqanda nafas tez va yuzaki boʻladi, qoʻllar rulni siqadi. Svetoforda yoki tirbandlikda uch-toʻrt sikl bajaring: burun orqali toʻrt sanoqda nafas oling, olti-sakkiz sanoqda sekin chiqaring. Shu vaqtda barmoqlarni boʻshating va yelkalarni tushiring. Harakat paytida murakkab manyovr oldidan bitta uzun nafas chiqarish kifoya.

Bu sehr emas, lekin xotirjamroq qaror qabul qilish uchun pauza beradi.

5-usul. Noxush vaziyatlar uchun tayyor ssenariylar

Oʻquvchilar eng koʻp nima qilishni bilmaydigan vaziyatlardan qoʻrqadi. Ularni instruktor bilan oldindan mashq qiling.

Svetoforda mashina oʻchib qoldi

Avariya signali, ilashish pedali oxirigacha, neytral, kalit yoki tugma, qoʻzgʻalish. Bunga bir necha soniya ketadi. Orqadagi signallar shoshilishga sabab emas: mexanikada shoshilish odatda mashinaning yana oʻchib qolishi bilan tugaydi.

Burilishni oʻtkazib yubordingiz

Davom etasiz va keyingi burilish yoki qayrilish joyini izlaysiz. Keskin qator almashtirish yoki yoʻl oʻrtasida toʻxtash yoʻq. Navigator yoʻnalishni oʻzi qayta tuzadi, ikki-uch daqiqa yoʻqotasiz, xolos.

Orqadan signal chalishyapti

Toshkentda signal tez-tez va turli sabablarga koʻra chalinadi: shoshiltirish, ogohlantirish, salomlashish uchun. Koʻpincha bu shaxsan sizga qaratilmagan. Agar qoidaga muvofiq va ruxsat etilgan tezlikda ketayotgan boʻlsangiz (Toshkentning koʻp koʻchalarida bu 60 km/soat, belgilarga qarang), davom eting. Xalaqit berayotgan boʻlsangiz, imkon boʻlganda oʻng qatorga oʻting.

Qator almashtirishga ulgurmayapsiz

Oʻz qatoringizda qolasiz va u olib borgan tomonga yurasiz. Keyin qayrilib olasiz. Bu har doim siqilib kirishdan xavfsizroq.

6-usul. Sekin yurishga oʻzingizga ruxsat bering

Yangi haydovchi har qanday holatda oqim surʼatini ushlab turishi shart emas. Oʻng qator, ruxsat etilgan tezlik, kattaroq masofa. Koʻpchilikka orqa oynadagi yangi haydovchilar uchun yopishtirma yordam beradi: koʻp oʻquvchilar tajribasiga koʻra, boshqa haydovchilar shunda tez-tez yoʻl beradi va kamroq shoshiltiradi.

Tezlik haqida alohida. Koʻp oʻquvchilar tez yurishdan emas, nazoratni yoʻqotishdan qoʻrqadi. Nazoratni masofa beradi: oldingi mashinagacha ikki-uch korpus boʻlsa, har qanday harakatga vaqtingiz bor.

7-usul. Qisqa va tez-tez safarlar

Kun ora 30–40 daqiqalik bitta safar haftada bir marta uch soatdan foydaliroq. Qoʻrquv tanaffuslardan oziqlanadi: bir hafta rulsiz qolsa, tana koʻnikmani «unutadi» va har safar hayajondan boshlashga toʻgʻri keladi. Oʻz mashinangiz va yoningizda tajribali haydovchi boʻlsa, darslar orasida tanish yoʻnalish boʻylab qisqa safarlar juda yordam beradi.

Nima qilmaslik kerak

• Charchagan, och holda yoki janjaldan keyin rulga oʻtirish. Darsda bu darhol seziladi.
• Orqa oʻrindiqdan berilgan maslahatlarni tinglash. Mashinada bitta ustoz bor — instruktor.
• Oʻzingizni boshqalar bilan solishtirish. Kimdir uchinchi darsda shaharga chiqadi, kimdir oʻninchida, imtihonga kelib farq yoʻqoladi.
• «Tezroq kerak» deb pogʻonalardan sakrash. Tigʻiz soatdagi bitta omadsiz chiqish tinch koʻchalardagi ortiqcha haftadan koʻra koʻproq orqaga tashlaydi.

Instruktorning roli

Muvaffaqiyatning yarmi yoʻlovchi oʻrindigʻidagi odamga bogʻliq. Ikkilamchi pedalli xotirjam instruktor asosiy qoʻrquvni olib tashlaydi: toʻxtashga ulgurmaslik qoʻrquvini. Instruktor baqirsa yoki shoshiltirsa, qoʻrquv faqat oshadi. Koʻp oʻquvchi qizlarga yonida ayol kishi boʻlsa qulayroq — bunday instruktorni tanlash haqida ayol avtoinstruktorni qanday tanlash maqolasida yozilgan. Tumaningiz boʻyicha xotirjam instruktorlarni Toshkent instruktorlari boʻlimida, birinchi darslar uchun maydonchalarni esa avtodromlar boʻlimida topasiz.

Maydonchada oʻrganib olganingizdan keyin yangi haydovchi Toshkentda qayerda va qachon haydashi kerak maqolasi foydali boʻladi.

Qachon mutaxassis yordami kerak

Agar qoʻrquv avariyadan keyin paydo boʻlgan boʻlsa, vahima xurujlari bilan kechsa yoki dars arafasida uxlashga xalaqit bersa, faqat usullarning oʻzi yetmasligi mumkin. Xavotir bilan ishlaydigan psixolog yoki psixoterapevt — haydash darslariga normal qoʻshimcha, zaiflik belgisi emas.

Xotirjam instruktor tanlash

Avtomaktab tanlash uchun ariza qoldiring va izohda rulda hayajonlanishingizni yozing. Biz xotirjam surʼatda ishlay oladigan maktab va instruktorlarni, jumladan Toshkentda ayollar uchun variantlarni taklif qilamiz.