Mexanikada tepalikda orqaga ketmasdan joydan qoʻzgʻalish

Qisqacha: tepalikda mashinani sizning reaksiyangiz emas, qoʻl tormozi ushlab turadi. Tartib: qoʻl tormozi tortilgan, birinchi uzatma, ozgina gaz, ilashish nuqtasigacha pedal, qoʻl tormozi pastga, keyin ilashishni silliq qoʻyib yuborib gaz berasiz. Ilashish nuqtasini tekis joyda mashq qilsangiz, estakada muammo boʻlmay qoladi.

Nega buni baribir oʻrganishingiz kerak

Oʻzbekistonda amaliy imtihon mexanik uzatmalar qutisi boʻlgan mashinalarda topshiriladi — bu imtihon oʻtkazish tartibida (Vazirlar Mahkamasining 408-son qarori, 2026-yil oktyabr holatiga koʻra) toʻgʻridan-toʻgʻri yozilgan. B, C va D toifalari uchun avtodromning majburiy elementlari orasida "Toʻxtash va tik balandlikka koʻtarilish (estakada)" bor. Demak, guvohnomadan keyin avtomatga oʻtsangiz ham, mexanikada tepalikdan ishonchli qoʻzgʻala olishingiz kerak. Uzatmalar qutisini tanlash haqida — mexanika yoki avtomat maqolasida.

Shaharda ham bu kerak: yoʻl oʻtkazgichlarga koʻtarilish, savdo markazlarining yer osti avtoturargohlaridan chiqish, hovliga tik kirishlar. Koʻprik koʻtarilishidagi tirbandlik — mexanikadagi yangi haydovchi orqadagi mashinaning bamperiga borib tegadigan odatiy holat.

Tepalikda mashinaga nima boʻladi

Tekis joyda mashina oʻzi turadi. Tepalikda uni orqaga tortadi va tormozni qoʻyib yuborgan zahotingiz orqaga ketish boshlanadi. Vazifa — tormoz ushlamay qolgan paytda dvigatel allaqachon oldinga tortib turishi. Bu ilashish nuqtasi: ilashish muftasi disklari gʻildiraklarga kuch uzata boshlaydigan pedal holati.

Ilashish nuqtasi belgilari:

• taxometrda aylanishlar taxminan 200–300 ga pasayadi;
• dvigatel ovozi oʻzgaradi — pastroq va "ogʻirroq" boʻladi;
• mashina biroz choʻkadi yoki kuzovi titraydi;
• tepalikda mashina qoʻl tormoziga "tiralib" turganini sezasiz.

0-qadam. Ilashish nuqtasini tekis joyda topish

Bu mashqsiz qolgan hammasi lotereya.

1. Tekis maydon, qoʻl tormozi tortilgan, dvigatel ishlayapti.
2. Ilashish pedali bosilgan, birinchi uzatma.
3. Taxometrga qarab, dvigatelni tinglab, pedalni juda sekin qoʻyib yuboring.
4. Aylanishlar pasayib, mashina titragan zahoti oyoqni toʻxtating. Pedal balandligi va oyoq tagidagi hissni eslab qoling.
5. Pedalni yana bosing. 10–15 marta takrorlang.

Yaxshi tekshiruv: oyoq ilashish nuqtasida turgan holda qoʻl tormozini tushiring. Mashina gazsiz sekin oldinga siljishi kerak. Oʻchib qolsa — nuqtadan oʻtib ketgansiz.

Qoʻl tormozi usuli: qadamma-qadam

Bu usul imtihonda qoʻllaniladi va shaharda yangi haydovchilarga tavsiya etiladi.

Estakadada toʻxtash

1. Tepalikka birinchi uzatmada, silliq va biroz gaz zaxirasi bilan chiqing.
2. Stop-chiziq oldida toʻxtang: avval ilashish, keyin tormoz. Chiziqni bosmang — avtomatika buni xato deb hisoblaydi.
3. Qoʻl tormozini torting. Oyoqni tormozdan olsangiz boʻladi — mashina qoʻl tormozida turibdi.
4. Markaz sxemasi boʻyicha pauza kerak boʻlsa, video yoʻriqnomada koʻrsatilganidek ilashish bosilgan holda yoki neytralda kuting.

Qoʻzgʻalish

1. Ilashish oxirigacha, birinchi uzatma.
2. Gaz — aylanishlarni taxminan 1500–2000 gacha koʻtaring. Tepalikda tekis joydagidan biroz koʻproq kerak.
3. Ilashish nuqtasigacha. Gazni ushlab, aylanishlar pasayib, mashina "tiralguncha" pedalni sekin qoʻyib yuboring.
4. Qoʻl tormozi pastga. Dastakdagi tugmani bosib, silliq tushiring. Bu paytda oyoqlar qimirlamaydi.
5. Ilashishni davom ettirish, gaz qoʻshish. Mashina oldinga ketdi. Pedalni oxirigacha silliq qoʻyib yuboring, gaz — vaziyatga qarab.
6. Choʻqqida pedalni tashlab yubormang. Mashina ishonchli ketayotganda pedalni toʻliq qoʻying.

Nima qilish	Nima bilan	Nazorat
Chiziq oldida toʻxtash	Ilashish, tormoz	Kapot oldidagi chiziq bosilmagan
Mashinani ushlab turish	Qoʻl tormozi	Oyoq boʻsh
Birinchi uzatma	Ilashish, richag	Richag aniq birinchida, uchinchida emas
Aylanishlarni koʻtarish	Gaz	Taxminan 1500–2000 ayl/min
Ilashishni topish	Ilashish pedali	Aylanishlar pasaydi, mashina "tiraldi"
Qoʻl tormozini tushirish	Qoʻl	Mashina orqaga ketmadi
Joydan ketish	Ilashish va gaz silliq	Siltanish va dvigatel baqirishisiz

Odatiy xatolar va ularni tuzatish

Xato	Nimani sezasiz	Sababi	Tuzatish
Orqaga ketish	Qoʻl tormozidan keyin mashina orqaga yurdi	Qoʻl tormozi ilashishdan oldin tushirildi	Avval aylanishlar pasaysin, keyin qoʻl tormozi
Oʻchib qolish	Siltanish va jimlik	Gaz kam yoki pedal keskin qoʻyildi	Koʻproq gaz, oxirgi santimetrlarda pedal sekinroq
Dvigatel baqiradi, mashina turibdi	Yuqori aylanish, ilashish hidi	Pedal nuqtagacha yetmagan	Aylanishlar pasayguncha pedalni qoʻyib yuboring
Oldinga siltanish	Bosh orqaga ketadi	Qoʻl tormozidan keyin pedal tashlab yuborildi	Qoʻl tormozidan keyin ham pedalni silliq qoʻying
Birinchi oʻrniga uchinchi	Mashina deyarli darhol oʻchadi	Uzatmalar sxemasida xato	Qoʻzgʻalishdan oldin richagni tekshiring

Ilashish hidi haqida alohida: tepalikda qoʻl tormozi oʻrniga mashinani uzoq yarim ilashishda ushlab tursangiz, disklar qiziydi. Mashgʻulotda bir-ikki marta hech narsani buzmaydi, ammo tirbandlikdagi odat ilashishni yeyib qoʻyadi.

Estakadada oʻchib qolsangiz

1. Oyoq tormozga, qoʻl tormozi tushgan boʻlsa — torting.
2. Ilashish oxirigacha, neytral.
3. Dvigatelni oʻt oldiring.
4. Qoʻzgʻalishni birinchi qadamdan boshlang.

Imtihonda dvigatel oʻchishi — jarima ball, lekin oxiri emas. Oxiri — oʻchgandan keyin mashina orqaga ketayotganda vahimada boshqa pedalni bosish.

Qoʻl tormozisiz qoʻzgʻalish: qachon oʻtish kerak

Tajribali haydovchilar mashinani tormozda ushlab, ilashishni nuqtagacha qoʻyib yuborish bilan bir vaqtda oyoqni tezda gazga oʻtkazishadi. Bu tezroq, lekin tik tepalikda ozgina orqaga ketish beradi. Bu usulni imtihondan keyin, ilashish nuqtasi oyogʻingizda "yashay" boshlaganda oʻrganing.

Bunga qancha mashgʻulot ketadi

Odatda ilashish nuqtasini bir-ikki mashgʻulotda topishadi, estakadada ishonchli qoʻzgʻalishni esa 10–15 takrordan iborat uch-toʻrt qisqa yondashuvda. Bir haftadan keyin ham orqaga ketayotgan boʻlsangiz, sabab deyarli doim bitta: qoʻl tormozi aylanishlar pasayishidan oldin tushiriladi. Instruktordan yoʻlga emas, chap oyogʻingizga qarashini soʻrang.

Haqiqiy estakadali maydonda mashq qiling: bunday maydonlarni Toshkent avtodromlari orasidan topish mumkin. B toifali avtomaktablardagi oʻquv mashinalarining deyarli hammasi mexanikada. Tayyorgarlikdagi keyingi mavzu — parallel parkovka va boks hamda avtodromdagi amaliy imtihonning umumiy tartibi.

Maydonida estakada bor va uni imtihongacha mashq qilsa boʻladigan avtomaktab izlayapsizmi? Avtomaktab tanlash uchun ariza qoldiring, mos variantlarni taklif qilamiz.