YHQ testlarining eng qiyin mavzulari va ularni qanday tushunish

Qisqacha: nazariyadagi deyarli barcha xatolar toʻrtta mavzuda toʻplangan: chorrahalardan oʻtish, tartibga soluvchi ishoralari, quvib oʻtish, toʻxtash va toʻxtab turish. Har biri uchun qisqa algoritm bor. Ularni Rossiya materiallari boʻyicha emas, Oʻzbekistonning amaldagi YHQ boʻyicha oʻrganing: masofalar va tafsilotlar farq qiladi.

Avval asosiy tuzoq haqida: boshqa davlat qoidalari

Rus tilidagi koʻp bepul materiallar — Rossiya YHQ si. Ular oʻzbek qoidalariga oʻxshaydi, ammo tafsilotlarda farq qiladi va aynan shu tafsilotlar testlarga tushadi. Masalan, Oʻzbekiston qoidalarida chorraha yonida toʻxtash taqiqi 30 metrga bogʻlangan, koʻpchilik Rossiya biletlaridan eslab qolgan kichikroq masofaga emas.

Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 12-apreldagi 172-son qarori bilan tasdiqlangan YHQ matni boʻyicha oʻrganing. Amaldagi tahriri lex.uz saytida bor. Quyidagi band raqamlari shu matn boʻyicha 2026-yil oktabr holatiga keltirilgan. Oʻzgartirishlar kiritilganda raqamlar siljishi mumkin, shuning uchun dolzarb tahrir bilan solishtiring.

1-mavzu. Chorrahalardan oʻtish

Bu eng hajmli va eng «qimmat» mavzu. Xatolar odatda bilmaslikdan emas, odam mulohazani notoʻgʻri tomondan boshlaganidan kelib chiqadi. Qatʼiy tartibdan foydalaning.

Har qanday chorraha uchun algoritm

1. Tartibga soluvchi bormi? Uning ishoralarini bajaring, qolgani muhim emas. YHQ ning 43-bandiga koʻra, tartibga soluvchi ishoralari svetofor, belgilar va chiziqlarga zid boʻlsa ham amal qiladi.
2. Svetofor ishlayaptimi? Svetofor boʻyicha harakat qiling. U imtiyoz belgilariga zid boʻlsa, svetofor ustun (oʻsha 43-band).
3. Imtiyoz belgilari bormi? Kim asosiy yoʻlda ekanini aniqlang. Ikkinchi darajali yoʻldagi yoʻnalishdan qatʼi nazar asosiy yoʻldagiga yoʻl beradi.
4. Yoʻllar teng ahamiyatlimi? Oʻngdan yaqinlashayotganlarga yoʻl bering (105-band). Tramvay yoʻnalishidan qatʼi nazar relssiz transportdan ustun.
5. Chapga burilyapsizmi yoki qayrilyapsizmi? Qarama-qarshi tomondan toʻgʻriga va oʻngga ketayotganlarga yoʻl bering.

Chorrahali har bir savolda shu besh qadamni ular avtomatik boʻlib qolguncha ovoz chiqarib ayting.

Koʻp uchraydigan tuzoqlar

• «Asfalt yoʻlni asosiy qilmaydi». YHQ ning 6-bandidagi taʼrifga koʻra, tutashgan ikkinchi darajali yoʻlda qoplama borligi uni asosiy yoʻl bilan teng qilmaydi. Testlarda tuproq yoʻldan yoki hovlidan chiqadigan asfaltlangan joyni koʻrsatishni yaxshi koʻrishadi.
• Yondosh hududdan chiqish. Hovli, YoQSh yoki avtoturargohdan chiqish chorraha emas. Chiqayotgan haydovchi hammaga yoʻl beradi.
• Asosiy yoʻl yoʻnalishini oʻzgartiradi. Belgi ostidagi qoʻshimcha axborot belgisi asosiy yoʻl qayoqqa burilishini koʻrsatadi. Asosiy yoʻldagi ikki mashina oʻzaro oʻngdan yaqinlashayotganga yoʻl berish qoidasi boʻyicha oʻtadi.
• Miltillovchi sariq. Chorraha tartibga solinmagan hisoblanadi, belgilar boʻyicha yoki teng ahamiyatli yoʻllar qoidasi boʻyicha harakat qiling.

Chorrahaning alohida turi — aylanma harakat. Uni aylanma harakatli chorraha maqolasida tahlil qilganmiz.

2-mavzu. Tartibga soluvchi ishoralari

Toshkentda yoʻlda tartibga soluvchini kam koʻrasiz, shuning uchun mavzu mavhum tuyuladi. Lekin testlarda u bilan savollar bor. Qoidalar YHQ ning 38-bandida yozilgan.

Holati	Qaysi tomondan	Nimaga ruxsat
Qoʻllar yonga uzatilgan yoki tushirilgan	Chap va oʻng yon tomondan	Relssizlarga — toʻgʻriga va oʻngga, tramvayga — toʻgʻriga, piyodalarga — oʻtishga
Qoʻllar yonga uzatilgan yoki tushirilgan	Koʻkrak va orqa tomondan	Hammaga harakat taqiqlangan
Oʻng qoʻl oldinga uzatilgan	Chap yon tomondan	Relssizlarga — barcha yoʻnalishlarda, tramvayga — chapga
Oʻng qoʻl oldinga uzatilgan	Koʻkrak tomondan	Barcha transport vositalariga — faqat oʻngga
Oʻng qoʻl oldinga uzatilgan	Oʻng yon va orqa tomondan	Harakat taqiqlangan
Qoʻl yuqoriga koʻtarilgan	Barcha tomondan	Xavfsiz toʻxtash endi imkonsiz boʻlgan holatlardan tashqari, hammaga harakat taqiqlangan

Qanday eslab qolish

• Koʻkrak va orqa — devor. Qoʻllar tushirilgan yoki yonga yoyilganda tartibga soluvchi sizga koʻkragi yoki orqasi bilan tursa, siz turasiz.
• Yon tomon — yashil kabi. Qoʻllar yoyilganda yon tomondan yaqinlashdingiz — toʻgʻriga va oʻngga.
• Oʻng qoʻl oldinga. Tartibga soluvchi qoʻli bilan «koʻrsatayotganini» tasavvur qiling. Siz uning chap tomonida boʻlsangiz, qoʻl sizga barcha yoʻnalishlarni ochayotgandek. Koʻkragi oldida boʻlsangiz — faqat oʻngga, qoʻl xalaqit bermaydigan tomonga. Oʻng tomon va orqa — stop.
• Qoʻl uzatilganda piyodalar tartibga soluvchining orqa tomonidan oʻtadi.

Qogʻozga odamcha chizing, atrofiga toʻrtta mashina qoʻying va oʻzingizni tekshiring. Ikki-uch yondashuvdan keyin jadval yodda qoladi.

3-mavzu. Quvib oʻtish

Bu yerda xatolar atamalar tufayli. Quvib oʻtish — qarama-qarshi harakat qatoriga chiqib, keyin qaytib, oldinga oʻtish. Oʻz qatori boʻyicha oddiy oʻzib ketish va toʻsiqni aylanib oʻtish quvib oʻtish emas, quvib oʻtish taqiqlari ularga tatbiq etilmaydi.

YHQ ning 86-bandiga koʻra quvib oʻtish, xususan, quyidagi joylarda taqiqlanadi:

• tartibga solinadigan chorrahalarda;
• piyodalar oʻtish joylarida;
• temir yoʻl kesishmalarida va ulardan oldin 100 metrdan yaqinroq masofada.

Bu banddagi toʻliq roʻyxat uzunroq: uni daftaringizga toʻliq koʻchirib oling va har bir holatni alohida emas, roʻyxat sifatida oʻrganing.

Odatiy tuzoq

Rasmda mashinangiz piyodalar oʻtish joyining ustida bir yoʻnalishdagi qoʻshni qatorda boshqa mashinadan oʻzib ketyapti. Bu quvib oʻtish emas, ammo test boshqa qoidani tekshirishi mumkin — oldida qoʻshni mashina toʻxtagan piyodalar oʻtish joyidan oʻtish haqidagi qoidani: uning ortida siz koʻrmayotgan piyoda boʻlishi mumkin. Bu talabni piyodalar oʻtish joylari boʻlimidan toping va quvib oʻtish taqiqlari roʻyxati yoniga yozib qoʻying. Savolni oxirigacha oʻqing va qaysi qoida haqida gap ketayotganini aniqlang.

4-mavzu. Toʻxtash va toʻxtab turish

Avval atamalar farqi. Toʻxtash — harakatni qisqa muddatga toʻxtatish, masalan, yoʻlovchini tushirish uchun. Toʻxtab turish — uzoqroq muddatli. Ular uchun taqiqlar har xil va testlar koʻpincha shundan foydalanadi.

Joy	Nima taqiqlangan	Masofa
Piyodalar oʻtish joyi	Toʻxtash	Oʻtish joyining oʻzida va undan oldin 10 m dan yaqinda
Qatnov qismlarining kesishishi	Toʻxtash	Chorrahada va kesib oʻtiladigan qatnov qismi chetidan 30 m dan yaqinda
Yoʻnalishli transport bekati	Toʻxtash	Bekat maydonchasida, u boʻlmasa — koʻrsatkichdan 15 m dan yaqinda
Temir yoʻl kesishmasi	Toʻxtash; toʻxtab turish	Kesishmada; toʻxtab turish — ikkala tomondan 50 m dan yaqinda

Manba — YHQ ning 91 va 92-bandlari. Bundan tashqari, 172-son qaror bilan qayrilish joylarida va ulardan oldin hamda keyin 30 metrdan yaqinda toʻxtash taqiqlangan. Qayrilish joylari koʻp boʻlgan Toshkent uchun bu faqat imtihon uchun emas, juda amaliy qoida.

Maslahat: 91–92-bandlardagi barcha masofalarni bitta jadvalga yigʻing va uni YHQni samarali oʻrganish maqolasida yozilganidek oraliqlar bilan takrorlang.

5-mavzu. Yoʻq tramvay

Toshkentda tramvay harakati allaqachon toʻxtatilgan, ammo bazada tramvayli savollar qolgan. Yaxshi xabar: u haqda qoidalar koʻp emas. Asosiysi — teng ahamiyatli yoʻllar chorrahasida tramvay yoʻnalishidan qatʼi nazar relssiz mashinalardan ustun, tartibga soluvchi jadvalida esa tramvayning oʻz yoʻnalishlari bor. Bu qatorlarni alohida oʻrganing va mavzu yopiladi.

Bu mavzular bilan qanday ishlash kerak

1. Har bir mavzuni boshqalarning konspekti boʻyicha emas, YHQ matni boʻyicha oʻting.
2. Ketma-ket faqat bitta mavzu boʻyicha 30–40 ta savol yeching.
3. Har bir xatoni qoida bandi raqami bilan yozib boring.
4. Uch kundan keyin aralash test yeching va bu mavzuda xatolar qolgan-qolmaganini koʻring.

Buni umumiy tayyorgarlik jadvaliga qanday sigʻdirish nazariyani birinchi urinishda qanday topshirish rejasida yozilgan.

Oʻqituvchi kerak boʻlsa

Chorrahalar va tartibga soluvchini kimdir chizma chizib, savollarga javob berganda tushunish osonroq. Nazariya oʻqituvchilari yaxshi maktabni Toshkent avtomaktablari katalogidan toping yoki B toifasi boʻyicha dasturlarni koʻring. Maktabni tumaningiz va jadvalingizga qarab tanlab berishimizni xohlasangiz, avtomaktab tanlash uchun ariza qoldiring.