Litsenziyasiz avtomaktabga tushib qolmaslik: belgilar va tekshiruv

Qisqacha: litsenziyali avtomaktab — bu ochiq litsenziyalar reestrida yozuvi bor yuridik shaxs, qoʻshimcha pedalli oʻquv mashinasi va oʻquv avtodromi. Faqat shunday maktab amaliyotni oʻtaganingiz haqida elektron tasdiqnoma shakllantira oladi, usiz esa imtihonga qoʻyilmaysiz. Tekshiruv 15 daqiqa oladi va toʻlovdan oldin qilinadi.

Litsenziyasiz maktabda oʻqish nimaga olib keladi

Asosiy xavf jarima emas, yoʻqotilgan oylar. 2026-yil 1-fevraldan Vazirlar Mahkamasining 676-son qarori bilan belgilangan tartib amal qiladi: A va B toifalari uchun nazariyani mustaqil oʻrganish mumkin, amaliyotni esa toʻliq litsenziyali tashkilotda oʻtash kerak. Amaliyotdan keyin maktab koʻnikmalaringizni baholaydi va yagona namunadagi elektron tasdiqnoma shakllantiradi. U YHXB va imtihon markaziga yuboriladi hamda imtihonga qoʻyilish uchun asos boʻladi.

Litsenziyasiz «maktab»ning bu tizimga kirish huquqi yoʻq. Siz 30–40 soat haydaysiz, pul toʻlaysiz, lekin imtihonga yozilmaysiz. Pulni daʼvo va sud orqali qaytarishga, amaliyot dasturini esa qaytadan oʻtishga toʻgʻri keladi.

Ikkinchi xavf ham bor. YHQ (146–151-bandlar) yoʻllarda haydashni oʻrgatishga faqat oʻrgatish huquqini beruvchi hujjati bor instruktor bilan, ilashish va tormoz qoʻshimcha pedallari, qoʻshimcha oyna, GPS va oʻquv mashinasi tanish belgisi bor avtomobilda, faqat YHXB bilan kelishilgan yoʻnalishlarda ruxsat beradi. «Instruktoringiz»da bunday hujjatlar boʻlmasa, inspektor vaziyatni haydash huquqisiz boshqarish va boshqaruvni huquqi yoʻq shaxsga topshirish deb baholashi mumkin (MJtK 135-moddasi ikkinchi qismi, 5 BHM jarima).

Litsenziyali maktabga qanday talablar qoʻyiladi

Talablar litsenziyalash pasportida jamlangan (Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 31-maydagi 408-son qaroriga ilova, 2023-yil 17-avgustdagi 396-son qaror va keyingi oʻzgarishlar tahririda). Oʻquvchi oʻz koʻzi bilan tekshira oladigan bir nechta band:

Talab	Siz uchun maʼnosi
Litsenziya faqat yuridik shaxsga beriladi	Shartnoma jismoniy shaxs bilan emas, tashkilot bilan tuziladi
Oʻquv avtodromi, oʻziniki yoki ijaraga olingan	Dastlabki darslar hovlida emas, yopiq maydonchada oʻtadi
B toifadagi oʻquv mashinalari 10 yildan eski emas	2008-yilda ishlab chiqarilgan oʻquv «Neksiya» — shubhalanish uchun sabab
8 oʻquvchiga 1 ta B toifadagi oʻquv mashinasi	Mashina uchun bir oylik navbat boʻlmaydi
12 oʻquvchiga 1 haydash instruktori	Instruktor 30 kishiga «boʻlinib» ketmaydi
Guruhda 24 kishidan koʻp emas	Nazariy darslar olomonda oʻtmaydi
Instruktorning haydash staji kamida 3 yil	Real tajribali odam oʻrgatadi
Kamida 10 oʻrinli kompyuter xonasi	Ichki testlar kompyuterda topshiriladi

Litsenziya muddatsiz beriladi. Lekin IIV uni toʻxtatib qoʻyishi yoki bekor qilishi mumkin, shuning uchun faqat raqamga emas, maqomiga ham qarang.

Litsenziyasiz maktabning 7 belgisi

1. «Ikki haftada guvohnoma» yoki «topshirish kafolati». Oʻzbekistonda imtihonlarni video yozuvli avtomatlashtirilgan tizim qabul qiladi. Halol maktab natijani emas, tayyorgarlikni kafolatlaydi.
2. Narx bozordagidan ancha past. Avtodrom, mashinalar va xodimlarni saqlash pul talab qiladi. Taklif qoʻshni maktablardan 40–50% arzon boʻlsa, nima hisobiga ekanini soʻrang.
3. Jismoniy shaxs bilan shartnoma yoki shartnomasiz. Litsenziyani faqat yuridik shaxs oladi. Shartnomasiz «instruktorning kartasiga» toʻlov — yomon belgi.
4. Saytda, Instagramda yoki shartnomada litsenziya raqami yoʻq. Litsenziyali maktablar odatda uni ochiq koʻrsatadi. Raqamni soʻraganingizda «biz hamkorlar orqali ishlaymiz» degan javob eshitsangiz, ketish uchun sabab.
5. Ikkinchi tormoz pedali va oʻquv mashinasi belgisi yoʻq mashina. Bu maktab maqomidan qatʼi nazar YHQ buzilishi.
6. Amaliyot darhol shaharda. YHQ boʻyicha dastlabki oʻrgatish yopiq maydonchada yoki avtodromda oʻtkaziladi.
7. Manzil litsenziyadagiga mos emas. Reestrda faoliyat yuritiladigan manzil koʻrsatiladi. Boshqa manzildagi «filial» oʻz litsenziyasi yoʻq vositachi boʻlib chiqishi mumkin.

Maktabni 15 daqiqada qanday tekshirish

1. Rekvizitlarni soʻrang. Yuridik shaxsning toʻliq nomi, STIR va litsenziya raqami. Normal maktab ularni darhol beradi.
2. Litsenziyani reestrdan toping. Litsenziyalar reestri «Litsenziya» axborot tizimida (license.gov.uz) yuritiladi, undagi maʼlumotlar ochiq. Litsenziya amal qilayotganini, faoliyat turi haydovchilarni tayyorlash ekanini va manzil siz qatnaydigan joyga mos kelishini tekshiring.
3. Shartnomani solishtiring. Shartnomadagi nom va STIR litsenziya egasiniki bilan bir xil boʻlishi kerak. Shartnomada toifa, amaliyot soatlari soni, narx va unga nimalar kirishi yozilgan boʻlishi kerak.
4. Mashina va avtodromni koʻring. Oʻquv avtomobilini koʻrsatishni soʻrang: qoʻshimcha pedallar, qoʻshimcha oyna, oʻquv mashinasi belgisi. Dastlabki darslar qayerda oʻtishini soʻrang.
5. Elektron tasdiqnoma haqida soʻrang. Maktab uni amaliyotdan keyin qanday va qachon shakllantiradi. Savol hayron qoldirsa, bu ham javob.

Toʻlovdan oldingi boshqa savollar (narx, jadval, uzatmalar qutisi, instruktor) avtomaktabni qanday tanlash maqolasida batafsil yozilgan. Pulga tushadigan xatolar tahlili esa avtomaktab tanlashdagi 10 xato materialida.

Toʻgʻri tushunish kerak boʻlgan bahonalar

Nima deyishadi	Odatda bu nimani anglatadi
«Litsenziya qayta rasmiylashtirilmoqda»	Qayta rasmiylashtirish 5 ish kunigacha davom etadi va bu vaqtda maktab eski litsenziya asosida ishlaydi. Uni reestrda koʻrsatishni soʻrang
«Biz katta maktabning filialimiz»	Yuridik shaxs nomini soʻrang va filial manzili litsenziyada koʻrsatilganini tekshiring
«Naqd arzonroq, shartnomasiz»	Shartnoma va cheksiz pulni qaytarish deyarli imkonsiz
«Elektron tasdiqnomani tanishlar orqali qilamiz»	Tasdiqnomani faqat litsenziyali tashkilot shakllantiradi, «tanishlar orqali» boʻlmaydi
«Imtihonni bizda topshirasiz»	Imtihonlarni avtomatik baholaydigan imtihon markazlari qabul qiladi, maktab faqat tayyorlay oladi

Xususiy instruktor-chi?

Xususiy instruktor — normal variant, lekin bir shart bilan. Guvohnoma olishdan oldin majburiy dastur boʻyicha amaliyot faqat litsenziyali tashkilot olib borsa hisobga olinadi. Koʻp yaxshi xususiy instruktorlar avtomaktab orqali ishlaydi, bu holda hammasi joyida: soatlar tizimga tushadi. Agar guvohnomangiz bor boʻlsa va amaliyotni toʻldirmoqchi boʻlsangiz, oʻz mashinangizda xususiy instruktor bilan mashgʻulot qonuniy. Instruktorlar katalogida tuman boʻyicha instruktor topish mumkin.

Agar pul toʻlab qoʻygan boʻlsangiz

• Shartnoma, cheklar, oʻtkazmalar va yozishmalarni yigʻing.
• Pulni qaytarishni talab qilib, yozma daʼvo yozing va javob muddatini koʻrsating.
• Maktab rad etsa, litsenziyalovchi organ sifatida IIVga (hududiy YHXB orqali) va sudga murojaat qiling.
• Yangi maktabni oldindan izlang: amaliyot dasturini litsenziyali tashkilotda oʻtashga toʻgʻri keladi.

Tekshirilgan maktabni tanlash

Toshkent avtomaktablari katalogida maktablar tumanlar boʻyicha narx va toifalari bilan jamlangan. Oʻzingiz tekshirishni xohlamasangiz, avtomaktab tanlash uchun ariza qoldiring: operator tuman, toifa va byudjetni aniqlab, variantlar taklif qiladi. Toʻlovdan oldin rekvizitlar va litsenziyani baribir oʻzingiz solishtiring — bu sizning kafolatingiz.